Grijpstra en De Gier

Piet Verboom, oprichter van de "Hindistische Stichting", handelt in Oosterse wijsheid, gezond eten en innerlijke rust. Of tenminste: dat deed hij. Piet Verboom heeft zich opgehangen. Maar was het echt zelfmoord? Heeft zijn ex-vrouw er iets mee te maken? Of de leden van de Stichting, die hij vrolijk uitbuitte? Als de Amsterdamse agenten van politie Grijpstra en De Gier in het verleden van Verboom duiken, blijkt dat erg veel mensen een reden hadden om de man te haten. Het lijk in de Haarlemmer Houttuinen was zo'n succes dat het duo Grijpstra en De Gier de spil zou gaan vormen van een hele reeks. Er zouden zo'n 15 delen verschijnen. Een sterk verhaal met een dosis humor en actie: deze Haarlemmer houttuinen hebben de tand des tijds moeiteloos doorstaan.

Maria Van Buren, een callgirl, is vermoord op haar woonboot. Grijpstra en De Gier volgen een spoor van Amsterdam naar Curaçao en van daar naar Schiermonnikoog. In dit tweede deel van de reeks Grijpstra en De Gier gaat het duo echt samenwerken en krijgen de personages hun definitieve vorm. Ook schrijver Janwillem van de Wetering vindt hier zijn draai: personages die filosoferen over de onwerkelijkheid van onze wereld, en een onderzoek dat wordt gevoerd op basis van intuïtie en kleine, ogenschijnlijk banale dingetjes. Van de Wetering geeft een heel persoonlijke toets aan de typische politieroman.

De moord op Tom Wernekink was het werk van een professional. Niemand minder dan een scherpschutter heeft het fatale schot gelost. Maar waarom? Wernekink was een saaie, introverte man, zonder enig belang. Hij bracht zijn dagen al tuinierend door. Als de politie wat dieper in zijn leven kijkt, blijkt dat hij al een tijdje verlangde naar de dood. Het enige wat echt in het oog springt, is Wernekinks vriendschap met "De Kat", een extravagant uitgedoste zonderling. Grijpstra, De Gier en de commissaris vragen zich af: is de kat de sleutel tot het raadsel, of een kleurrijk dwaalspoor? Van de Wetering heeft een slim en misleidend verhaal in elkaar gezet, waarin de personages ons eerst aantrekken en fascineren, en daarna afstoten. Zijn prachtige beschrijvingen en evocatie van Amsterdam krijg je er als bonus bovenop.

In maart en april 1975 werd de Nieuwmarktbuurt in Amsterdam opgeschrikt door onvervalste rellen. De oorzaak: plannen om delen van de wijk af te breken voor de aanleg van een tunnel. Janwillem Van de Wetering plaatst De dood van de koopman in die context. Tijdens de Nieuwmarktrellen wordt een alom geliefde marktkoopman vermoord in zijn huis. Moordwapen: verdwenen. Verdachten: geen. Grijpstra en De Gier gaan undercover op de Albert Cuyp. Er komt meer druk op het onderzoek als er een tweede slachtoffer valt: een charmante oude dame die vroeger een mannelijke politieagent was. Prostitutie, een travestiet en een jaloerse kat maken van "De dood van de marktkoopman" opnieuw een kleurrijke "Grijpstra en De Gier". Aan het slot is er liefde… en een spectaculaire ontknoping.

De Gier is depressief. Als de yakuza, de Japanse maffia, betrokken lijkt bij een moordzaak, besluit de commissaris naar Japan te reizen en De Gier mee te nemen. Grijpstra blijft achter in Amsterdam, en Van de Wettering geeft dit keer alle ruimte aan de (zoals altijd naamloze) commissaris. Maar terwijl Van de Wetering zijn fascinatie voor zenboeddhisme in de tekst verwerkt, verliest hij het verhaal niet uit het oog. De Gier en de commissaris raken verzeild in een psychologisch kat-en-muis-spel met een yakuza-leider. Alleen een fikse dosis sarcastische humor verlicht de spanning.

Het boek De blonde baviaan is intussen 40 jaar oud en verdient de status van Nederlandse thrillerklassieker. Het onverschrokken Amsterdamse rechercheteam van Grijpstra en De Gier onderzoekt de dood van een chanteuse annex zakenvrouw van middelbare leeftijd. Het lijkt eerst een dom ongeluk (Elain Carnet viel van de trap), maar van wie was het tweede wijnglas op tafel? De verdachten zijn de gebruikelijke verzameling weirdos. De ex-werknemer en ex-geliefde van Elain ziet eruit als een baviaan en kan gewelddadig uit de hoek komen. Haar dochter is seksverslaafd. Er zijn zakenpartners die zich nerveus gedragen, en een buurman die onaangenaam doet zonder duidelijke reden. De onderzoekers wagen hun leven bij het oplossen van deze groezelige zaak. De alcohol vloeit rijkelijk.

Janwillem Van de Wetering woonde een groot deel van zijn leven in een zen-gemeenschap in het Amerikaanse Maine. Het was onvermijdelijk dat zijn woonplaats vroeg of laat het decor zou worden voor een onderzoek van Grijpstra en De Gier. Dit keer heeft de zus van de commissaris zijn hulp nodig. Haar man, Peter Opdijk, is omgekomen bij een bizar ongeluk in hun huis. De commissaris vliegt naar Maine, ongemerkt gevolgd door De Gier, die de oude man een handje wil helpen. Eenmaal ter plaatse ontdekken ze al gauw dat Peter Opdijk niet het eerste, maar het zesde slachtoffer is. De Nederlanders krijgen warm onthaal van de lokale sheriff, en een koud onthaal van het klimaat (-30 graden). Beter dan ooit toont Van de Wetering in Het werkbezoek zijn slinkse aanpak: de relaxte, mijmerende houding van de personages geeft de lezer een vals gevoel van veiligheid, terwijl het gevaar keihard en heel onverwacht kan toeslaan. Volgens Van de Weterings biografe, Marjan Beijering, een van zijn beste boeken.

In de binnenstad van Amsterdam wordt een pooier vermoord. En niet zomaar een, maar de meest gevreesde. Zijn twee voornaamste concurrenten worden natuurlijk het eerste verdacht, maar Grijpstra en De Gier, dwalend over de Wallen, stuiten op heel andere mogelijkheden... De titel verwijst naar een tamme gier die toebehoort aan een tovenaar, genaamd oom Wisi. In Suriname worden gieren straatvogels genoemd omdat ze de straten schoonhouden. Oom Wisi heeft misschien een deel van zijn vreemde macht gedeeld met het slachtoffer. Hij is een geweldige genezer. Niemand verdenkt hem ervan het moordende schot te hebben gelost, maar is het niet mogelijk dat hij een en ander gemanipuleerd heeft? Een wilde achtervolging leidt tot een ontknoping die de agenten voor een moreel dilemma plaatst. Een exotisch mysterie, doordrenkt van zwarte magie.

De eerste helft van deze roman verscheen apart als Boekenweekgeschenk, en werd later door de auteur uitgewerkt tot een volwaardig avontuur van Grijpstra en De Gier. Het begint met een opstootje, een duik in de grachten en de verdwijning van mevrouw Fortuin. Vermoedelijk is ze vermoord, maar waar is haar lijk? Vervolgens vinden de agenten een koffer met een lijk, maar het is onvoorstelbaar hoe het vermoord werd. De cast bevat oversekste jonge vrouwen die zich niet helemaal écht voelen, en een keur aan overvallers en drugsdealers. De gesprekken tussen de agenten over goed en kwaad, realiteit en illusie zijn eigenzinnig en metafysisch als altijd. Een tweeluik over mentale terreur, met een schokkende ontknoping.

De reeks Grijpstra en De Gier eindigt met twee verhalenbundels. De meeste verhalen in deze bundel draaien dan ook rond de twee rechercheurs. De verhalen spelen zich in Nederland of in Maine, met de bekende combinatie van filosofie, humor en macabere details. In een van de verhalen wordt een knappe oceanograaf dood aangetroffen… in een aquarium met levende mosselen. In het titelverhaal wordt de kat van de commissaris met de dood bedreigd. Vreemde wapens duiken op: een bom op het platteland, een chocolade-paashaas in de stad. En in een van de verhalen falen de rechercheurs… of lijkt dat maar zo. De bundel wordt afgerond met verhalen over andere onderwerpen, zoals over een Joodse jongen die tijdens WO II verliefd wordt op een vampier, en een dystopisch scienecefiction-verhaal. In totaal 14 keer het talent van Janwillem Van de Wetering.

De dood van een Fries brengt Grijpstra en De Gier naar de provincie waar de mensen niet hoog oplopen met Amsterdammers, en letterlijk en figuurlijk hun eigen taal spreken. Maar Grijpstra slaagt er wel in om contact te maken met één levend wezen: een tamme rat die een merkwaardig geluid voortbrengt. "De ratelrat" is een van de meer experimentele afleveringen in de reeks, met een verhaallijn die heen en weer schaatst tussen logica en droom. Centraal staat de vraag waar het kwaad in de wereld vandaan komt. Sociaal onrecht, oorlog, kapitalisme? De Gier gelooft dat het anders zit. Onderhoudend en mind-blowing.

In De zaak IJsbreker bundelen de krachten van het kwaad hun macht om de idealistische leden van het rechercheursteam uit te schakelen. De commissaris wordt beschuldigd van corruptie, en Grijpstra en De Gier moeten in het geheim uitzoeken wie hem uit de weg wil ruimen. Een verdachte zelfmoord en drie dode junks voert hen naar de onderwereld… maar het gevaar schuilt veel dichter bij huis. De reeks "Grijpstra en De Gier" valt uiteen in twee delen, gescheiden door een onderbreking van 8 jaar tussen De zaak IJsbreker en Drijflijk. In feite is dit boek het oorspronkelijke einde van de reeks. De verhoudingen tussen de helden komen op scherp te staan - na deze zaak blijft niets bij het oude.

Na acht jaar stilte besloot Janwillem Van de Wetering toch weer te gaan schrijven over Grijpstra en De Gier. Er is veel veranderd met onze helden. Rinus de Gier werkt niet meer bij de Amsterdamse recherche en woont nu in Maine, het decor voor Het werkbezoek. Henk Grijpstra is ook weg bij de recherche: hij werkt nu als privédetective. Hij krijgt een verward telefoontje van zijn oude collega: De Gier denkt dat hij zijn vriendin vermoord heeft… al kan hij zich dat echt niet meer herinneren. Drugs en alcohol tijdens een "bewustzijnsverruimend" experiment zouden daar iets mee te maken kunnen hebben. Grijpstra probeert klaarheid in de zaak te brengen, al heeft hij daarbij de hulp van een hele hoop excentrieke getuigen nodig. De commissaris adviseert telefonisch vanuit Amsterdam.

De commissaris laat zich overhalen om naar New York te gaan, om onderzoek te doen naar de verdachte dood in Central Park van een bejaarde Nederlander. Grijpstra en de Gier volgen een spoor in Nederland, maar reizen de commissaris ten slotte achterna. Terwijl De Gier geniet van Manhattan, de cultuur en de vrouwen, heeft de commissaris last van een terugkerende droom over een beeldschone vrouwelijke trambestuurder met holle ogen. Een razendsnelle rit, waarin Grijpstra en De Gier weer eens tegenover elkaar komen te staan.

Grijpstra en De Gier zijn al lang niet meer bij de politie, maar hun reputatie staat nog altijd fier overeind. Een reder oefent zware druk op hen uit om de verdwijning van een supertanker te onderzoeken. Tegen hun zin reist het duo naar Key West, waar ze al meteen op een lijk stuiten. Met deze roman nam Van de Wetering afscheid van Grijpstra en De Gier: nadien zouden ze alleen nog opduiken in korte verhalen. Het is een afscheid in stijl, waarin hij de personages in een nieuwe setting zet en de crazy-factor flink opvoert.

Haal een paar keer diep adem, relax, en verlies je in de ongelooflijke raadsels van Janwillem Van de Wetering. Dit boek bevat de laatste (korte) avonturen van Grijpstra en De Gier, plus een selectie uiteenlopende verhalen van een veelzijdig auteur (zelfs een spookverhaal!). Tango in Amsterdam is tegelijk een van de laatste boeken van Van de Wetering en toont een auteur die zijn onderwerpen perfect in de vingers heeft. Hij varieert op zijn thema's zoals een ervaren muzikant.