Europa in brand

Het wordt vaak vergeten dat een van de belangrijkste gevechten van de Tweede Wereldoorlog niet werd uitgevochten op de stranden van Normandië of in de puinhopen van Stalingrad, maar op en onder de woelige baren van de Atlantische Oceaan. Daar probeerden Duitse onderzeeërs de Britten uit te hongeren door de bevoorrading af te snijden. En zonder de heerschappij over de oceaan had het Derde Rijk uiteindelijk niet verslagen kunnen worden.

Vier jaar lang hadden de Fransen onder het juk van de Duitse bezetting geleefd bij het krieken van de dag op 6 juni 1944. Het was half zeven in de ochtend, en vanuit hun stellingen aan de Normandische kust zagen de Duitse soldaten iets ongelooflijks en angstaanjagends. Voor hen, op het woelige water van het Kanaal, lag de grootste invasievloot aller tijden. Meer dan 150.000 geallieerde soldaten waren bereid om alles op te offeren om voet op het Europese continent te zetten. D-day was begonnen.

Op 22 juni 1941 om 3.15 uur staken de eerste Duitse soldaten de grens met de Sovjet-Unie over. Operatie Barbarossa, de invasie van de grote aartsvijand in het oosten, was begonnen. Hitler ging Lebensraum veroveren voor het Duitse volk. De oorlog aan het Oostfront kende geen regels, de wreedheid was middeleeuws. Russische soldaten werden opgeofferd in zinloze zelfmoordaanvallen, krijgsgevangenen werden standrechtelijk geëxecuteerd en miljoenen joodse burgers werden doodgeschoten en in massagraven gegooid. Er vielen zo veel doden aan het Oostfront dat het totale aantal slachtoffers moeilijk te bevatten is.

Terwijl de Tweede Wereldoorlog in volle hevigheid woedde op de Russische steppen, in Afrika en in het luchtruim boven Europa, voerden Duitse en Russische elite-eenheden een bittere strijd om een uithoek van Europa. Het gevecht ging om de ijsvrije haven van Moermansk, waar het ene konvooi na het andere aankwam met Britse en Amerikaanse tanks, kanonnen, brandstof, vuurwapens, voedsel en vliegtuigen. De tochten door de IJszee en de strijd aan het noordelijke front waren zelfs voor de meest geharde mannen een zware kluif.

In de lente van 1940 zag het er niet best uit voor Europa. De Sovjet-Unie had een monsterverbond gesloten met nazi-Duitsland. Noorwegen was zo goed als veroverd. En Frankrijk zou weldra onder de voet gelopen worden. In juli konden alleen de Britten nog voorkomen dat in heel Europa de hakenkruisvlag zou wapperen. Onder de bezielende leiding van Winston Churchill lieten de Britten nog één keer zien hoe een regenachtig eiland in een uithoek van Europa een wereldmacht was geworden. Met een portie sluwheid, vindingrijkheid en niet in de laatste plaats heldenmoed ging de Royal Air Force de confrontatie met Hitler aan.

Na zes gruwelijke jaren is de oorlog eindelijk voorbij. Maar steden in heel Europa liggen in puin, fabrieken en wegen zijn kapotgebombardeerd en met paar aardappelen of een sigaret kun je van alles kopen. Miljoenen vluchtelingen zwerven rond, terwijl nieuwe regeringen met Amerikaanse steun orde in de chaos proberen te scheppen. Hitlers handlangers zijn opgepakt, en al in november 1945 komen de eersten voor de rechter.

Zes keer probeerden Duitse officieren in de tweede helft van 1943 en de zomer van 1944 Hitler om het leven te brengen. Explosieven vermomd als cadeaus, handgranaten, pistolen en zelfs zelfmoordaanslagen – de Führer moest uit de weg geruimd worden. Maar hij wist dat hij gevaar liep, en de veiligheidsmaatregelen rond de leider van het naziregime waren strenger dan ooit toen de officier Claus von Stauffenberg in juli 1944 afreisde naar Hitlers bunker in Oost-Pruisen om de Führer te vermoorden en met hem het Derde Rijk ten val te brengen.

Adolf Hitler wist eigenlijk wel dat het Duitse leger niet meer inzetbaar was. De Wehrmacht had een tekort aan manschappen, geschut en tanks, en de Luftwaffe kon het zich niet veroorloven om meer vliegtuigen te verliezen. Dus toen de Führer in februari 1943 naar zijn hoofdkwartier in Oekraïne vloog, had hij een heldere boodschap: het Duitse leger mocht niet meer aanvallen. Het komende jaar zou het zijn stellingen verdedigen en het Rode Leger zichzelf laten uitputten. Het liep anders...